Obóz koncentracyjny Mauthausen-Gusen

 

 

KLUB BYŁYCH WIĘŹNIÓW POLITYCZNYCH OBOZÓW

KONCENTRACYJNYCH

MAUTHAUSEN-GUSEN

00-324 Warszawa , ul. Karowa 31

nr konta bankowego do wpłat od osób które będą wspierać naszą działalność statutową

PKO BP SA-64 1020 1156 0000 7402 0059 3863

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Członkowie Klubu przygotowują się do kolejnej Pielgrzymki na 74 rocznicę wyzwolenia obozów koncentracyjnych systemu Mauthausen-Gusen która odbedzie sie w dniach 2.05.2019r. - 8.05.2019r.

Mamy, jak co roku, wszystko zarezerwowane, hotele, autokar,  a także dopięty harmonogram pobytu. Odwiedzamy kilkanaście miejsc pamięci, bierzemy udział w kilku uroczystościach na terenach byłych obozów. Odbywamy wiele spotkań z młodzieżą, ludnością miejscową oraz władzami lokalnymi miasteczek i gmin. Pozostaje tylko jeden problem, że może zabraknąć nam funduszy. Ale staramy się aby uczestnicy ponieśli jak najmniejsze koszty. Pielgrzymka musi dojść do skutku aby już nieliczni nasi byli więźniowie mogli tam być raz jeszcze a my, członkowie Klubu godnie uczcić pamięć rodaków zamordowanych w obozach nazistowskich na terenie Austrii.

 

ZARZĄD KLUBU MAUTHAUSEN-GUSEN

 

AKTUALNIE POSIADAMY JESZCZE TRZY MIEJSCA DLA CHCĄCYCH UCZESTNICZYĆ W PIELGRZYMCE MAUTHAUSEN 2019.

kontakt telefoniczny: 608 666 609 lub 516 741 620

 

 

 

 

 

 

 

 

logo UDSKiOR

 

 

 

 

 

 



 

 

mkidn 01 cmyk 

GRÓB ANONIMOWEGO POLSKIEGO WIĘŹNIA KL GUSEN

 


 Zdjęcie nagrobka nieznanego polskiego więźnia KL Gusen-1

 

Grób z kamieniem nagrobnym byłego więźnia  znajduje się na terenie prywatnym w miejscowości Gusen w pobliżu rzeczki Gusen. Według relacji pana Bernharda Mühledera (informację tą otrzymał od właściciela terenu) po wyzwoleniu obozu , więzień udał się poza jego teren i przypadkowo natknął się na uciekającego SS-mana -najprawdopodobniej z komanda SS przy KL Gusen. Esesman zastrzelił Polaka. Zastrzelony został pochowany w miejscu gdzie poległ, a został rozpoznany jako Polak po naszywce na pasiaku.W pochówku brali udział inni polscy więźniowie.

 

Wspomniany kamień nagrobny jest mocno zaniedbany jednak posiada czytelny napis w jezyku niemieckim " ZUM GEDENKEN DEM HIER KZ HAFTLING ERSCHOSSEN AM TAG NACH DER BEFREIUNG"  oraz krzyż . W polskim tłumaczeniu napis : KU PAMIECI SPOCZYWAJĄCEGO TUTAJ WIĘŹNIA KZ ZASTRZELONEGO DZIEŃ PO WYZWOLENIU.

 

Apelujemy do byłych więźniów systemu obozów Mauthausen - Gusen jak i rodzin byłych więźniów o przekazanie wszelkich informacji dotyczących śmierci byłego więźnia Gusen które pozwolą na wyjaśnienie okoliczności wspomnianego faktu. Informacje można przekazać do KLUBU podczas zebrań jak i na adres internetowy strony przez formularz kontaktowy.

 

OBÓZ KONCENTRACYJNY MAUTHAUSEN-GUSEN

Obóz koncentracyjny to miejsce przetrzymywania zwykle bez wyroku sądu(bez względu na normy prawne) w trudnych warunkach dużej liczby osób uznanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom : od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje , poprzez obóz pracy przymusowej, czyli niewolniczej, aż po miejsce fizycznej zagłady.

W nazistowskich Niemczech między 1933,a 1945 rokiem, obozy koncentracyjne (Koncentrationslager, KL lub KZ) były integralną cechą systemu łącznie z podobozami (Nebenlager, Außenlager-obóz zewnętrzny).

Pierwsze obozy powstały od 1933 roku na terenie Niemiec , a w okresia II wojny światowej na terenach państw okupowanych przez III Rzeszę.

Najnowsze opracowania amerykańskie mówią , że w Europie w latach 1933-1945 działało ponad 40 tys. nazistowskich obozów koncentracyjnych. Zginęło lub zostało uwięzionych od 15-20 milionów ludzi.

Pięć miesięcy po „Anschlussie” Austrii do Rzeszy Niemieckiej w dniu 8 sierpnia 1938 roku do Mauthausen (ok. 20 km od Linzu) przybyli pierwsi więźniowie z Dachau, głównie przestępcy i „elementy aspołeczne”. Którzy najpierw mieli być wykorzystani do budowy obozu , a następnie mieli produkować dla należącej do SS spółki Deutsche Erd-und Steinwerke GmbH materiał budowlany (granit). Który posłużyć miał do tworzenia monumentalnych budowli hitlerowskich Niemiec. Usytuowanie obozu w tym miejscu było podyktowane znajdującym się największym austriackim kamieniołomem granitu –Winer Graben.

Pierwszej grupie więźniów przeniesionej z Dachau towarzyszyło 80 strażników z Totenkopfverbandes. W 1938 stan osadzonych w KL Mauthausen osiągnął liczbę 1100. W księgach obozowych na rok 1939 było zarejestrowanych 2666 więźniów.

Pieniądze potrzebne do budowy obozu Mauthausen zebrano z różnych źródeł, w tym kredytów komercyjnych z Dresdner Banku i Praga Escompte Banku, tzw. funduszu Reinharda               (pieniądze skradzione więźniom samych obozów koncentracyjnych) oraz niemieckiego Czerwonego Krzyża.

Pierwszym komendantem obozu był SS-Sturmbannfürer Albert Sauer, a od 17 lutego 1939 roku do konca wojny sprawował funkcję komendanta (Lagerkommandant)

W dniu 8 maja 1939 roku obóz został przekształcony w obóz pracy dla przetrzymywania głównie więźniów politycznych SS-Obersturmbannfürer Franz Ziereis.

Decyzja o rozbudowie Mauthausen i powstaniu podobozów na terenie Austrii zapadły już w grudniu 1939 roku. Od wiosny 1940 roku miała miejsce rozbudowa obozu o usytuowany w odległości 4,5 km podobóz Gusen ponieważ ujęto go w planie eksterminacji polskie inteligencji w ramach akcji INTELIGENZAKTION.  SS-mani nadzorujący budowę tego obozu w Gusen nazywali go "Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz" - obóz zagłady dla polskiej inteligencji.

4 marca 1940 SS-Hauptsturmbannfürer Karl Chmielewski (Schutzhaftlsgerfürer I KZ Gusen I) przenosi się z Sachsenhausen do Georgen. 9 marca 1940 roku 300 więźniów niemieckich i austriackich z KZ Mauthausen i 480 polskich więźniów KZ Buchenwld rozpoczyna budowę obozu Gusen I. Następne transporty głównie obywateli polskich przysyłane są z KZ Dachau i KZ Sachsenchausen. 25 maja KZ Gusen otrzymuje niezależny system numeracji dla więźniów i niezależnego rejestru śmierci (oddzielnych od KZ Mauthausen). Od 1 czerwca pierwszy transport więźniów przyjechał bezpośrednio na dworzec St. Georgen i więźniowie przechodzili przez wieś. Przemarsze trwały do września 1941 r. kiedy przyjeżdżały transporty. 1 styczeń 1941 roku stan więźniów 4000

9 marca 1944 oficjalnie otwarty obóz Gusen II – kilkaset metrów na zachód od KZ Gusen I. Głównie dotyczy rozbudowa –zabezpieczenie produkcji Me- 262

16 grudnia 1944 Gusen III oficjalnie otwarty

W czasie II wojny światowej więźniowie KL Mauthausen-Gusen byli wykorzystywani do pracy niewolniczej na rzecz niemieckiego przemysłu zbrojeniowego. Z pracy niewolniczej więźniów korzystało szereg niemieckich i austriackich firm zbrojeniowych jak: Messerschmitt GmbH, Heinkel, Bayer, Steyr, Accumulatoren-Fabrik AFA, Österreichische Sauerwerks DEST-u , Steyer-Daimler-Puuch i inne. W roku 1945 KL Mauthausen-Gusen liczył 56 podobozów. Niektóre z nich słynęły z wyjątkowo wyczerpującej pracy (na przykład "Bergkristall-Bau" w podobozie Gusen II), polegającej na tworzeniu podziemnych fabryk zbrojeniowych.

We wrześniu 1944 roku otwarto obóz kobiecy, do którego przysłano wiele kobiet z z Ravensbrück, Bergen-Belsen, Gross Rosen i z Buchenwaldu.

Wiosną 1945 r. w Mauthausen przebywało wielu więźniów ewakuowanych z Auschwitz-Birkenau (tzw. marsze śmierci). Pod koniec kwietnia 1945 r. przy zbliżającym się froncie część SS-manów opuściła obóz. 5 maja 1945 więźniowie opanowali obóz, do którego dokładnie o godzinie 17.00 wkroczyła armia amerykańska. Był to ostatni wyzwolony duży obóz koncentracyjny. Więźniowie i wyzwoliciele dokonali samosądu na złapanych strażnikach SS, których ciała zostały spalone w grobach masowych w obecności lokalnej ludności, przymuszonej niezależnie od wieku do oglądania spalania.

KL Mauthausen-Gusen należał do najcięższych obozów III Rzeszy. Według zeznań świadków więźniowie, którzy przyjeżdżali do tego obozu z Oświęcimia (Auschwitz-Birkenau) umierali w niedługim czasie, a ci, którym udawało się przeżyć zgodnie twierdzili, że byliby gotowi wracać do Oświęcimia na kolanach. Warunki w obozie zaczęły się poprawiać w 1943 m.in. dzięki cofnięciu limitu na rozmiar i liczbę paczek żywnościowych oraz w wyniku niepowodzeń Niemiec na frontach II wojny światowej, nadal jednak były gorsze niż w Oświęcimiu, także w latach poprzedzających.

Począwszy od wiosny 1940 r. nastąpił duży napływ więźniów z Polski, głównie ze środowisk inteligenckich, ponieważ podobóz Gusen ujęto w planie niszczenia polskiej inteligencji w ramach akcji Intelligenzaktion. SS-mani nadzorujący budowę tego obozu w Gusen nazywali go "Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz" - obóz zagłady dla polskiej inteligencji.

W 1940 wśród więźniów Gusen przeważali Polacy, którzy stanowili 97% ogółu więźniów. Do końca funkcjonowania tego obozu Polacy stanowili w nim większość. W Gusen umieszczono także wielu powstańców warszawskich.

Według niepełnych materiałów przez piekło obozu koncentracyjnego w Gusen przeszło ponad 300 polskich duchownych i kleryków, a 80 spośród nich zostało tam na zawsze.

W grupie 108 męczenników z czasów II wojny światowej, grupy błogosławionych , pomordowanych przez okupanta niemieckiego beatyfikowanych w 1999 roku przez Jana Pawła II jest dwóch zamordowanych w Mauthausen: Józef Cebula (1902-1941), misjonarz oblat Maryi, profesor niższego seminarium duchownego i Józef Czempiel (1883-1942)ksiądz diecezji katowickiej oraz jeden Marcin Oprządek (1884-1942) , franciszkanin, brat z klasztoru we Włocławku, więzień Dachau, zagazowany w Hartheim.

            W Mauthausen polskiemu mnichowi Edmundowi Kałasowi 7 czerwca 1943 roku SS -mani kazali klęknąć podczas apelu i wyznać przed wszystkimi, że Adolf Hitler jest bogiem. Za odmowę został przez nich bestialsko skatowany, w wyniku czego zmarł. Następnego dnia jego ciało zostało spalone w krematoryjnym piecu.

Śmiertelność wśród więźniów wzrastała, co spowodowało zainstalowanie krematoriów już w styczniu 1941 r. W lutym 1942 r. przeprowadzono pierwsze zagazowanie więźniów: były to próby na jeńcach sowieckich.

W drugiej połowie 1941 r. nastąpił napływ dużej liczby jeńców sowieckich. Wśród wielu narodowości były również duże grupy Węgrów i Holendrów.

Więźniowie pracowali w morderczych warunkach w kamieniołomie lub w okolicznych fabrykach, głównie zakładach zbrojeniowych. Szczególnie trudne były roboty przy budowie fabryk podziemnych. Śmierć więźniów wynikała również z systemu terroru wewnątrz obozowego, złych warunków bytowych, chorób i epidemii, a także eksperymentów medycznych i pseudomedycznych. Regularnie zdarzały się również masowe egzekucje przez rozstrzelanie bądź zagazowanie, także w specjalnych ciężarówkach. Więźniowie utworzyli na terenie obozu ruch oporu. Szczególnie ostatnie miesiące przed wyzwoleniem były dla więźniów wyjątkowo dotkliwe, co wiązało się z trudnościami zaopatrzeniowymi Niemiec.

Przez obóz przeszło około 335 000 więźniów różnej narodowości; zmarło około 123 000 (w obozowych dokumentach odnotowano śmierć 71 000 więźniów).

Po przekazaniu 6 września 1945 przez amerykanów terenów na który funkcjonowały obozy Gusen I,II,III wojskom sowieckim nastąpił demontaż instalacji podziemnych i sprzętu oraz wysyłka do Rosji. Demontaż został zakończony 21 grudnia 1946 roku

Procesy załogi KL Mauthausen-Gusen

Po II wojnie światowej w latach 1946-1947 alianci wytoczyli funkcjonariuszom niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen kilka procesów, z których dwa toczyły się przed Amerykańskim Trybunałem Wojskowym w Dachau, a jeden przed brytyjskim Trybunałem Wojskowym w Klagenfurcie.

W pierwszym procesie, który toczył się w dniach 29 marca-13 maja 1946 na ławie oskarżonych zasiadło 60 byłych członków załogi obozu oraz August Eigruber (fanatyczny nazista, były gauleiter Austrii Górnej i jeden z twórców obozu). Wśród oskarżonych znaleźli się także m.in. Viktor Zoller (dowódca straży obozowej SS-Totenkopf) i lekarz SS Friedrich Entress (znany z Auschwitz-Birkenau z mordowania więźniów zastrzykami fenolu). Lekarze SS Eduard Krebsbach i Erich Wasicky odpowiadali za funkcjonowanie obozowych komór gazowych. Na ławie oskarżonych zabrakło komendanta Mauthausen Franza Ziereisa, który został postrzelony przy próbie ucieczki i zmarł na skutek odniesionych ran.

Wszystkim oskarżonym zarzucano popełnienie zbrodni wojennych i przeciw ludzkości, a zwłaszcza mordowanie, katowanie, torturowanie i głodzenie więźniów obozu. Trybunałowi wystarczyło 6 tygodni, by uznać zarzuty stawiane oskarżonym za udowodnione. Wszyscy oskarżeni, w liczbie 61, zostali uznani za winnych, z czego 58 oskarżonych skazanych zostało na karę śmierci przez powieszenie (dziewięciu z nich zamieniono ją następnie na dożywotnie pozbawienie wolności), a jedynie trzech na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

W drugim procesie załogi Mauthausen-Gusen, który toczył się w dniach 6-21 sierpnia 1947 przed amerykańskim Trybunałem Wojskowym w Dachau. na ławie oskarżonych zasiadło 8 byłych członków załogi. Podobnie jak w innych procesach tego typu oskarżonym zarzucano popełnienie licznych okrucieństw na więźniach obozu. W wyniku przeprowadzonego przewodu sądowego czterech oskarżonych skazano na karę śmierci, jednego na dożywotnie pozbawienie wolności, a dwóch na krótkoterminowe kary pozbawienia wolności. Jeden z oskarżonych został uniewinniony.

Proces załogi Mauthausen-Gusen przed brytyjskim Trybunałem Wojskowym w Klagenfurcie dotyczył zbrodni popełnionych w podobozie Loibl-Pass i odbył się w dniach 2 września - 10 listopada 1947 r. Na ławie zasiadło 12 byłych członków załogi obozu Mauthausen (w tym dziesięciu esesmanów i dwóch więźniów funkcyjnych), którzy pełnili służbę w podobozie Loibl-Pass. Wśród oskarżonych znalazł się zbrodniczy lekarz SS dr Siegbert Ramsauer, odpowiedzialny za pseudoeksperymenty medyczne dokonywane na więźniach obozu. Oskarżonym postawiono zarzuty udziału w mordowaniu i maltretowaniu więźniów wielu narodowości na terenie obozu Mauthausen-Gusen i w licznych jego podobozach. Dwóch oskarżonych skazano na śmierć, jednego na dożywocie, siedmiu na terminowe kary pozbawienia wolności (od 20 do 3 lat) a pozostałych dwóch uniewinniono.