Obóz koncentracyjny Mauthausen-Gusen

 

 

 

DONATORZY NASZEJ PIELGRZYMKI - MAUTHAUSEN 2017

 

 

logo UDSKiOR

 

 

 

 

 

 


pkobp 

 

 

GRÓB ANONIMOWEGO POLSKIEGO WIĘŹNIA KL GUSEN

 


 Zdjęcie nagrobka nieznanego polskiego więźnia KL Gusen-1

 

Grób z kamieniem nagrobnym byłego więźnia  znajduje się na terenie prywatnym w miejscowości Gusen w pobliżu rzeczki Gusen. Według relacji pana Bernharda Mühledera (informację tą otrzymał od właściciela terenu) po wyzwoleniu obozu , więzień udał się poza jego teren i przypadkowo natknął się na uciekającego SS-mana -najprawdopodobniej z komanda SS przy KL Gusen. Esesman zastrzelił Polaka. Zastrzelony został pochowany w miejscu gdzie poległ, a został rozpoznany jako Polak po naszywce na pasiaku.W pochówku brali udział inni polscy więźniowie.

 

Wspomniany kamień nagrobny jest mocno zaniedbany jednak posiada czytelny napis w jezyku niemieckim " ZUM GEDENKEN DEM HIER KZ HAFTLING ERSCHOSSEN AM TAG NACH DER BEFREIUNG"  oraz krzyż . W polskim tłumaczeniu napis : KU PAMIECI SPOCZYWAJĄCEGO TUTAJ WIĘŹNIA KZ ZASTRZELONEGO DZIEŃ PO WYZWOLENIU.

 

Apelujemy do byłych więźniów systemu obozów Mauthausen - Gusen jak i rodzin byłych więźniów o przekazanie wszelkich informacji dotyczących śmierci byłego więźnia Gusen które pozwolą na wyjaśnienie okoliczności wspomnianego faktu. Informacje można prekazywać do KLUBU podczas zebrań jak i na adres internetowy strony przez formularz kontaktowy.

 

OBÓZ KONCENTRACYJNY MAUTHAUSEN-GUSEN

Obóz koncentracyjny to miejsce przetrzymywania zwykle bez wyroku sądu(bez względu na normy prawne) w trudnych warunkach dużej liczby osób uznanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom : od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje , poprzez obóz pracy przymusowej, czyli niewolniczej, aż po miejsce fizycznej zagłady.

W nazistowskich Niemczech między 1933,a 1945 rokiem, obozy koncentracyjne (Koncentrationslager, KL lub KZ) były integralną cechą systemu łącznie z podobozami (Nebenlager, Außenlager-obóz zewnętrzny).

Pierwsze obozy powstały od 1933 roku na terenie Niemiec , a w okresia II wojny światowej na terenach państw okupowanych przez III Rzeszę.

Najnowsze opracowania amerykańskie mówią , że w Europie w latach 1933-1945 działało ponad 40 tys. nazistowskich obozów koncentracyjnych. Zginęło lub zostało uwięzionych od 15-20 milionów ludzi.

Pięć miesięcy po „Anschlussie” Austrii do Rzeszy Niemieckiej w dniu 8 sierpnia 1938 roku do Mauthausen (ok. 20 km od Linzu) przybyli pierwsi więźniowie z Dachau, głównie przestępcy i „elementy aspołeczne”. Którzy najpierw mieli być wykorzystani do budowy obozu , a następnie mieli produkować dla należącej do SS spółki Deutsche Erd-und Steinwerke GmbH materiał budowlany (granit). Który posłużyć miał do tworzenia monumentalnych budowli hitlerowskich Niemiec. Usytuowanie obozu w tym miejscu było podyktowane znajdującym się największym austriackim kamieniołomem granitu –Winer Graben.

Pierwszej grupie więźniów przeniesionej z Dachau towarzyszyło 80 strażników z Totenkopfverbandes. W 1938 stan osadzonych w KL Mauthausen osiągnął liczbę 1100. W księgach obozowych na rok 1939 było zarejestrowanych 2666 więźniów.

Pieniądze potrzebne do budowy obozu Mauthausen zebrano z różnych źródeł, w tym kredytów komercyjnych z Dresdner Banku i Praga Escompte Banku, tzw. funduszu Reinharda               (pieniądze skradzione więźniom samych obozów koncentracyjnych) oraz niemieckiego Czerwonego Krzyża.

Pierwszym komendantem obozu był SS-Sturmbannfürer Albert Sauer, a od 17 lutego 1939 roku do konca wojny sprawował funkcję komendanta (Lagerkommandant)

W dniu 8 maja 1939 roku obóz został przekształcony w obóz pracy dla przetrzymywania głównie więźniów politycznych SS-Obersturmbannfürer Franz Ziereis.

Decyzja o rozbudowie Mauthausen i powstaniu podobozów na terenie Austrii zapadły już w grudniu 1939 roku. Od wiosny 1940 roku miała miejsce rozbudowa obozu o usytuowany w odległości 4,5 km podobóz Gusen ponieważ ujęto go w planie eksterminacji polskie inteligencji w ramach akcji INTELIGENZAKTION.  SS-mani nadzorujący budowę tego obozu w Gusen nazywali go "Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz" - obóz zagłady dla polskiej inteligencji.

4 marca 1940 SS-Hauptsturmbannfürer Karl Chmielewski (Schutzhaftlsgerfürer I KZ Gusen I) przenosi się z Sachsenhausen do Georgen. 9 marca 1940 roku 300 więźniów niemieckich i austriackich z KZ Mauthausen i 480 polskich więźniów KZ Buchenwld rozpoczyna budowę obozu Gusen I. Następne transporty głównie obywateli polskich przysyłane są z KZ Dachau i KZ Sachsenchausen. 25 maja KZ Gusen otrzymuje niezależny system numeracji dla więźniów i niezależnego rejestru śmierci (oddzielnych od KZ Mauthausen). Od 1 czerwca pierwszy transport więźniów przyjechał bezpośrednio na dworzec St. Georgen i więźniowie przechodzili przez wieś. Przemarsze trwały do września 1941 r. kiedy przyjeżdżały transporty. 1 styczeń 1941 roku stan więźniów 4000

9 marca 1944 oficjalnie otwarty obóz Gusen II – kilkaset metrów na zachód od KZ Gusen I. Głównie dotyczy rozbudowa –zabezpieczenie produkcji Me- 262

16 grudnia 1944 Gusen III oficjalnie otwarty

W czasie II wojny światowej więźniowie KL Mauthausen-Gusen byli wykorzystywani do pracy niewolniczej na rzecz niemieckiego przemysłu zbrojeniowego. Z pracy niewolniczej więźniów korzystało szereg niemieckich i austriackich firm zbrojeniowych jak: Messerschmitt GmbH, Heinkel, Bayer, Steyr, Accumulatoren-Fabrik AFA, Österreichische Sauerwerks DEST-u , Steyer-Daimler-Puuch i inne. W roku 1945 KL Mauthausen-Gusen liczył 56 podobozów. Niektóre z nich słynęły z wyjątkowo wyczerpującej pracy (na przykład "Bergkristall-Bau" w podobozie Gusen II), polegającej na tworzeniu podziemnych fabryk zbrojeniowych.

We wrześniu 1944 roku otwarto obóz kobiecy, do którego przysłano wiele kobiet z z Ravensbrück, Bergen-Belsen, Gross Rosen i z Buchenwaldu.

Wiosną 1945 r. w Mauthausen przebywało wielu więźniów ewakuowanych z Auschwitz-Birkenau (tzw. marsze śmierci). Pod koniec kwietnia 1945 r. przy zbliżającym się froncie część SS-manów opuściła obóz. 5 maja 1945 więźniowie opanowali obóz, do którego dokładnie o godzinie 17.00 wkroczyła armia amerykańska. Był to ostatni wyzwolony duży obóz koncentracyjny. Więźniowie i wyzwoliciele dokonali samosądu na złapanych strażnikach SS, których ciała zostały spalone w grobach masowych w obecności lokalnej ludności, przymuszonej niezależnie od wieku do oglądania spalania.

KL Mauthausen-Gusen należał do najcięższych obozów III Rzeszy. Według zeznań świadków więźniowie, którzy przyjeżdżali do tego obozu z Oświęcimia (Auschwitz-Birkenau) umierali w niedługim czasie, a ci, którym udawało się przeżyć zgodnie twierdzili, że byliby gotowi wracać do Oświęcimia na kolanach. Warunki w obozie zaczęły się poprawiać w 1943 m.in. dzięki cofnięciu limitu na rozmiar i liczbę paczek żywnościowych oraz w wyniku niepowodzeń Niemiec na frontach II wojny światowej, nadal jednak były gorsze niż w Oświęcimiu, także w latach poprzedzających.

Począwszy od wiosny 1940 r. nastąpił duży napływ więźniów z Polski, głównie ze środowisk inteligenckich, ponieważ podobóz Gusen ujęto w planie niszczenia polskiej inteligencji w ramach akcji Intelligenzaktion. SS-mani nadzorujący budowę tego obozu w Gusen nazywali go "Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz" - obóz zagłady dla polskiej inteligencji.

W 1940 wśród więźniów Gusen przeważali Polacy, którzy stanowili 97% ogółu więźniów. Do końca funkcjonowania tego obozu Polacy stanowili w nim większość. W Gusen umieszczono także wielu powstańców warszawskich.

Według niepełnych materiałów przez piekło obozu koncentracyjnego w Gusen przeszło ponad 300 polskich duchownych i kleryków, a 80 spośród nich zostało tam na zawsze.

W grupie 108 męczenników z czasów II wojny światowej, grupy błogosławionych , pomordowanych przez okupanta niemieckiego beatyfikowanych w 1999 roku przez Jana Pawła II jest dwóch zamordowanych w Mauthausen: Józef Cebula (1902-1941), misjonarz oblat Maryi, profesor niższego seminarium duchownego i Józef Czempiel (1883-1942)ksiądz diecezji katowickiej oraz jeden Marcin Oprządek (1884-1942) , franciszkanin, brat z klasztoru we Włocławku, więzień Dachau, zagazowany w Hartheim.

            W Mauthausen polskiemu mnichowi Edmundowi Kałasowi 7 czerwca 1943 roku SS -mani kazali klęknąć podczas apelu i wyznać przed wszystkimi, że Adolf Hitler jest bogiem. Za odmowę został przez nich bestialsko skatowany, w wyniku czego zmarł. Następnego dnia jego ciało zostało spalone w krematoryjnym piecu.

Śmiertelność wśród więźniów wzrastała, co spowodowało zainstalowanie krematoriów już w styczniu 1941 r. W lutym 1942 r. przeprowadzono pierwsze zagazowanie więźniów: były to próby na jeńcach sowieckich.

W drugiej połowie 1941 r. nastąpił napływ dużej liczby jeńców sowieckich. Wśród wielu narodowości były również duże grupy Węgrów i Holendrów.

Więźniowie pracowali w morderczych warunkach w kamieniołomie lub w okolicznych fabrykach, głównie zakładach zbrojeniowych. Szczególnie trudne były roboty przy budowie fabryk podziemnych. Śmierć więźniów wynikała również z systemu terroru wewnątrz obozowego, złych warunków bytowych, chorób i epidemii, a także eksperymentów medycznych i pseudomedycznych. Regularnie zdarzały się również masowe egzekucje przez rozstrzelanie bądź zagazowanie, także w specjalnych ciężarówkach. Więźniowie utworzyli na terenie obozu ruch oporu. Szczególnie ostatnie miesiące przed wyzwoleniem były dla więźniów wyjątkowo dotkliwe, co wiązało się z trudnościami zaopatrzeniowymi Niemiec.

Przez obóz przeszło około 335 000 więźniów różnej narodowości; zmarło około 123 000 (w obozowych dokumentach odnotowano śmierć 71 000 więźniów).

Po przekazaniu 6 września 1945 przez amerykanów terenów na który funkcjonowały obozy Gusen I,II,III wojskom sowieckim nastąpił demontaż instalacji podziemnych i sprzętu oraz wysyłka do Rosji. Demontaż został zakończony 21 grudnia 1946 roku

Procesy załogi KL Mauthausen-Gusen

Po II wojnie światowej w latach 1946-1947 alianci wytoczyli funkcjonariuszom niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen kilka procesów, z których dwa toczyły się przed Amerykańskim Trybunałem Wojskowym w Dachau, a jeden przed brytyjskim Trybunałem Wojskowym w Klagenfurcie.

W pierwszym procesie, który toczył się w dniach 29 marca-13 maja 1946 na ławie oskarżonych zasiadło 60 byłych członków załogi obozu oraz August Eigruber (fanatyczny nazista, były gauleiter Austrii Górnej i jeden z twórców obozu). Wśród oskarżonych znaleźli się także m.in. Viktor Zoller (dowódca straży obozowej SS-Totenkopf) i lekarz SS Friedrich Entress (znany z Auschwitz-Birkenau z mordowania więźniów zastrzykami fenolu). Lekarze SS Eduard Krebsbach i Erich Wasicky odpowiadali za funkcjonowanie obozowych komór gazowych. Na ławie oskarżonych zabrakło komendanta Mauthausen Franza Ziereisa, który został postrzelony przy próbie ucieczki i zmarł na skutek odniesionych ran.

Wszystkim oskarżonym zarzucano popełnienie zbrodni wojennych i przeciw ludzkości, a zwłaszcza mordowanie, katowanie, torturowanie i głodzenie więźniów obozu. Trybunałowi wystarczyło 6 tygodni, by uznać zarzuty stawiane oskarżonym za udowodnione. Wszyscy oskarżeni, w liczbie 61, zostali uznani za winnych, z czego 58 oskarżonych skazanych zostało na karę śmierci przez powieszenie (dziewięciu z nich zamieniono ją następnie na dożywotnie pozbawienie wolności), a jedynie trzech na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

W drugim procesie załogi Mauthausen-Gusen, który toczył się w dniach 6-21 sierpnia 1947 przed amerykańskim Trybunałem Wojskowym w Dachau. na ławie oskarżonych zasiadło 8 byłych członków załogi. Podobnie jak w innych procesach tego typu oskarżonym zarzucano popełnienie licznych okrucieństw na więźniach obozu. W wyniku przeprowadzonego przewodu sądowego czterech oskarżonych skazano na karę śmierci, jednego na dożywotnie pozbawienie wolności, a dwóch na krótkoterminowe kary pozbawienia wolności. Jeden z oskarżonych został uniewinniony.

Proces załogi Mauthausen-Gusen przed brytyjskim Trybunałem Wojskowym w Klagenfurcie dotyczył zbrodni popełnionych w podobozie Loibl-Pass i odbył się w dniach 2 września - 10 listopada 1947 r. Na ławie zasiadło 12 byłych członków załogi obozu Mauthausen (w tym dziesięciu esesmanów i dwóch więźniów funkcyjnych), którzy pełnili służbę w podobozie Loibl-Pass. Wśród oskarżonych znalazł się zbrodniczy lekarz SS dr Siegbert Ramsauer, odpowiedzialny za pseudoeksperymenty medyczne dokonywane na więźniach obozu. Oskarżonym postawiono zarzuty udziału w mordowaniu i maltretowaniu więźniów wielu narodowości na terenie obozu Mauthausen-Gusen i w licznych jego podobozach. Dwóch oskarżonych skazano na śmierć, jednego na dożywocie, siedmiu na terminowe kary pozbawienia wolności (od 20 do 3 lat) a pozostałych dwóch uniewinniono.